Adat do di halak batak mangompoi jabuna pinungkana ia dung sidung di tungkangi pande ruma. Diontang suhuti ma dongan tubu, hulahula ,boru dohot dongan huta. Marguru tu sibahenon ni suhuti do balgani ulaoni. Nangpe diulahon dohot sanggar tumutung bonana manang na manuruknuruk paima pestana,tong do nagok adapt ni i. Tinonggona disi, ima :pangkiriman dohot tangiang adatua di bagasan hahipason dohot hagabeon na hasuhutoni di jabunai. Habegeon ma disi umpasa : “Anggiat ma jabu nahot di batuna jala gopas di hansinghansingna,di pasupasu amanta Debata. “Jabu sitonggo ruma, maon tu parumaen,sigomgom nasa isina ”,ninna angka raja.
Diulahon halak batak do adat na mangompoi dohot na mompo. Ianggo najolo sisada pangkilalaan jala marsiurupan do halak di ngolu siganup ari. Ganup pajongjong ruma bolon manang ruma gorga sai sada do nasida palolohoni. Dimulanai peuju mangalap parhau sian tombak,sude do nasida renta parohoni tuhuta dang alanina marnida upa. Alana,sisolisoli do i songon na marsiadapari mangula hauma di balian. Ai sai adong do muse ombas di dongan ni huta na ingkon pajongjong jabu di huta i manang di hombar balok pe. Holan na mangan i ma angka sinarea i dipatama na hasuhuton.
Leleng do antong na pajongjong jabu i,olo doi sada rodi sada satonga taon asa sidung. Asa ia dung sidung,ipe asa diulahon horja na mangompoi jabunai. Diontang si pungka jabui mana gabe (siboto adapt) laho manggabei parjabu. Pinahan dia pe dipatupah sipanganon ni na jinoui dang adong batas ni i;alai ingkon sobok ma tu ulaon pangompoion.Naingkon rade disi,badengke sitiotio(dengke sahat) na niarsik ma;jala pinahan pinatupana,boido na marmiakmiak(pinahan lobu ), hambing,lombu,manang horbo. Salpu marsipanganon di pasahat angka raja na ginokhon ma hata panggabe i tusuhut. Dungi dipasahat parjabu ma bulangbulang tu angka raja naro. Na jolo sian haen do bulangbulang i jala di alithon tu simanjujung ni ganup raja naroi. Alai saonari on nunga di ganti dohot hepeng. Di goari ma i :upa manggabei.
Nang pe adong dua tolu jabu pinungka ni suhuti, ianggo ulaon namangompoi jabu holan sahalido i diulahon di ngoluna. Sialana molo adong dua tolu bagasna, bana dipasaut Debata do tinonggona tingki namangompoi parjoloi.
Adong do adat na mompo, ima siulaon molo marujung ngolu halak naung marpa hompu; dijou anakna ma angka raja ombas pamasukhon bangkei tu batangna. Holan diadopi sambing doi. Jadi ingkon disi do hulahula,tulang,dohot bonaniari rodi tulang rorobot. Ianggo namardomu tu adatna, di ombas naudut tusi doi muse. Diombas namangihut onpe asadi pasahat tulang,hulahula,bonani ari, tulang rorobot:ulos saput sian tulang ,ulos tujung(sampetua)dohot ulos holong tunihabaluhon dohot pinompar nina pajolohon i. Ulaon petongdo sitonggo pangkiriman dohot tangiang asadi bagason hahipason dohot hagabeon angka pomparanna na umposo. Sai tubuma dihamu na ramompo dohot naolo pamompohon.”ninna.
Jadi songon i ma di adat namangompoi dohot na mompo, sai manonggo tangiang dohot pangkirimon doi diangka hasuhuton dohot pomparanna. Asa adongdo dua ulaon na marmasuk jabu di halak batak. Mangompoi: marmasuk jabu nabaru dipungka;mompo:masuk tujabujabuna manang batangna ia dung marujung ngolu id halak naung rade pahompuna.
Di deba luat, dilotunglotungi do halak namate saur matua molo adong do di pinomparna. Alai dina masa saonnarion dang pigabe na mangulahoni, nunga diganti dohot musik ugari di halak eropa. Mardomu tusi muse adong do ulaon na mandungoi. Boru sihahaanma na martohonan mandungoi molo amanado namarujung i, jala boru siampudanma, namandungoi molo inana do namrujung i, salpu ipe asa mangkuling gondang iadung di pasahat na hasuhuton i di alaman mangaliati liatliatanna : lombu manang hoda do borothon. Ulaon ima lotunglotungna manang ondasnai. Somalna di haporseahon najoloi sai tangis marabur iludo angka panortor na mangembaki bangkenina mate saurmatuai.
Marroan do tu horja lotunglotung i angka pananti sian luat irodi angka na humaliang laho pasahathon santina mamalosi manang manggohi adatna tuna hasuhutoni. Dung salpu nasa pananti, manortorma muse na hasuhuton di gondang pangunjungi, gondang hasahaton sitiotio, ipe asa di taruhon namate saurmatuai tu udean manang simin batu napir.
Pinahopos/pinasingkop sian SIB 24-1-97
Intinya disini adalah bahwa mangompoi dan mompo dalam adat Batak merupakan dua hal yang berbeda tetapi memiliki satu tujuan. Tujuan yang sama yaitu memasuki.
Mangompoi berarti memasuki rumah yang baru dibangun untuk yang pertama kalinya, sedangkan mompo adalah memasukkan bangke/orang yang telah meninggal kedalam batangnya/peti mati bagi mereka yang sudah memiliki keturunan.
